نوشته‌ها

تفسیر ماده 20 قانون مجازات اسلامی :

متن ماده ۲۰:

ماده ۲۰ – در صورتی که شخص حقوقی بر اساس ماده (۱۴۳) این قانون مسئول شناخته شود، با توجه به شدت جرم ارتکابی و نتایج زیانبار آن به یک تا دو مورد از موارد زیر محکوم میشود. این امر مانع از مجازات شخص حقیقی نیست:
الف – انحلال شخص حقوقی،
ب – مصادره كل اموال،
پ – ممنوعیت از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی به طور دائم یا حداکثر برای مدت
پنج سال،
ت – ممنوعیت از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه به طور دائم یا حداکثر برای مدت
پنج سال
ث – ممنوعیت از اصدار برخی از اسناد تجاری حداکثر برای مدت پنج سال،
ج – جزای نقدی،
چ – انتشار حکم محکومیت به وسیله رسانه ها.
تبصره – مجازات موضوع این ماده در مورد اشخاص حقوقی دولتی و یا عمومی غیردولتی در مواردی که اعمال حاکمیت می کنند، اعمال نمی شود.

 

تفسیر ماده 20 قانون مجازات اسلامیتفسیر ماده 20 قانون مجازات اسلامی

1. نحوه تعیین مجازات برای اشخاص حقوقی به دو صورت است؛ برخی قوانین مانند قانون جزای فرانسه هنگام تعیین مجازات هر جرم، مجازات اشخاص حقوقی را نیز جداگانه تعیین می کند مثلا هنگام تعیین مجازات کلاهبرداری، ابتدا مجازات کلاهبرداری توسط اشخاص حقیقی را تعیین کرده و سپس مجازات کلاهبرداری توسط اشخاص حقوقی را بیان می کند. برخی قوانین مانند قانون مجازات اسلامی، مجازات اشخاص حقوقی را به صورت کلی و در کتاب مربوط به قواعد عمومی حقوق جزا پیش بینی کرده اند.

2. از ظاهر ماده ۲۰ چنین استنباط می شود که شخص حقوقی تنها در صورتی قابل مجازات است که شخص حقیقی مرتکب جرم نیز مجازات شود چون مجازات شخص حقوقی را علاوه بر مجازات شخص حقیقی دانسته است. این ظاهر، منطقی نیست زیرا ممکن است شخص حقیقی به جهاتی فاقد مسئولیت باشد اما دلیلی ندارد که شخص حقوقی نیز مصون از تعقیب و مجازات بماند. به نظر می رسد قانونگذار، حالت غالب را در نظر دارد زیرا تعقیب اشخاص حقوقی معمولا در حالتی است که نماینده شخص حقوقی که مرتکب جرم شده است تحت تعقیب قرار می گیرد و شخص حقوقی نیز به تبع آن تعقیب می شود.

.3 شخص حقوقی دارای شخصیت مستقلی است پس ارتکاب جرم از سوی نماینده وی، تعدد جرم نیست اما از مصادیق جرایم مرتبط است یعنی ممکن است مشمول عناوینی همچون معاونت و شرکت قرار گیرد. چنانچه ایراد وحدت قصد مطرح شود همان پاسخی داده می شود که نسبت به اصل مسئولیت شخص حقوقی وجود دارد زیرا اگر معاونت و شرکت به خاطر فقدان اراده شخص حقوقی ممکن نباشد پس اصل مسئولیت کیفری نیز با مشکل روبرو خواهد شد.

4. چنانچه نماینده شخص حقوقی در محلی خارج از اقامتگاه شخص حقوقی مرتکب جرم شود مشکل صلاحیت مرجع رسیدگی مطرح می گردد و در این زمینه باید به قواعد جرایم مرتبط، مراجعه نمود. به عنوان مثال دادگاهی که به جرم مباشر رسیدگی می کند باید به جرم معاون نیز رسیدگی کند و به هر حال هر دو جرم در یک مرجع، مورد رسیدگی قرار می گیرد زیرا مرتبط با یکدیگر هستند و در جرایم مرتبط از ملاک ماده ۱۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی بهره گرفته می شود.

5. این ماده مقتبس از ماده ۳۷-۱۳۱ قانون جزای فرانسه می باشد. در این ماده آمده است:
مجازات های جنایی یا جنحهای قابل اعمال بر اشخاص حقوقی عبارت است از:
۱- جزای تقدی؛
۲- در مواردی که قانون پیش بینی کند مجازات های برشمرده شده در ماده ۳۹-۱۳۱. ماده ۳۹-۱۳۱ مقرر می دارد: در صورتی که قانون علیه یک شخص حقوقی، یک جنایت یا جنحه را پیش بینی کند ممکن است با یک یا چند مجازات زیر، مورد مجازات قرار گیرد:

( ۱۔ انحلال در صورتی که شخص حقوقی به وجود آمده باشد، زمانی که مرتکب یک جنایت یا جنحه ای شود که ارتکاب آن از سوی اشخاص حقیقی مستلزم مجازات حداکثر پنج سال حبس باشد یا شخص حقوقی از هدف خود برای ارتکاب اعمال مجرمانه، منحرف شده باشد؛
٢- ممنوعیت برای همیشه یا برای یک دوره پنج ساله از انجام مستقیم و غیرمستقیم یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی؛
۳- قرار گرفتن تحت نظارت قضائی برای یک دورۂ حداکثر پنج ساله؛
۴- بستن دائمی با حداکثر برای یک دوره پنج ساله مؤسسات یا یک یا چند مؤسسه از شرکت هایی که برای ارتکاب اعمال مجرمانه به کار گرفته شده اند؛
۵ – اخراج از معاملات عمومی برای همیشه یا برای یک دوره حداکثر پنج ساله.
۶- ممنوعیت از انجام دعوت عمومی برای سرمایه گذاری برای همیشه با یک دوره حداکثر پنج ساله
۷- ممنوعیت برای حداکثر یک دوره پنج ساله از صدور چک ها مگر چک هایی که به صادرکننده اجازه می دهد موجودی خود نزد بانک را مسترد کند یا چک های تأیید شده با استفاده از کارت های پرداخت؛
۸. مصادره چیزی که به کار گرفته شده یا مورد نظر بوده است در ارتکاب جرم یا چیزی که از راه جرم به دست آمده است؛
۹- اعلان رأی محکومیت یا انتشار آن از طریق مطبوعات یا از طریق هر وسیله ارتباط جمعی سمعی و بصری. مجازات های پیش بینی شده در بندهای یک تا سه این زیر بخش قابل اعمال نیست بر اشخاص حقوقی حقوق عمومی که مسئولیتهای گیری آن ها پذیرفته شده است. این مجازات ها در مورد احزاب یا گروه های سیاسی ونیز سندیکاهای صنفی هم قابل اعمال نیست. مجازات پیش بینی شده در بند یک نسبت به مؤسسات نماینده اشخاص حقوقی قابل اعمال نیست.)

6. و عنوان سوم از کتاب اول قانون جزای فرانسه در باره مجازات هاست و فصل اول از این عنوان، ماهیت مجازات ها را بیان میکند.
این فصل دارای دو بخش است و بخش دوم اختصاص به مجازات هایی دارد که نسبت به اشخاص حقوقی اعمال می گردد. این بخش از بخش تشکیل شده است که زیربخش اول در مورد مجازات های جنایی و جنحه ای باشد و در ضمن مواد ۳۷-۱۳۱ تا ۳۸-۱۳۱ آمده است که متن آن بیان گردید اما زیربخش دوم مربوط به مجازات های خلافی است.

مجازات های خلافی عبارت است از : جزای نقدی حداکثر تا پنج برابر مجازات نقدی اشخاص حقیقی؛ مجازات های محروم کننده یا محدودکننده حقوق؛ ممنوعیت از صدور چک؛ مصادره. اما زیربخش سوم در مورد محتوا و نحوه اجرای مجازات اشخاص حقوقی است و از آن جا که قانونگذار ما نحوه اجرای مجازات اشخاص حقیقی را پیش بینی کرده است مناسب بود نحوه اجرای مجازات اشخاص حقوقی را نیز بیان میکرد.
به موجب ماده ۴۵ – ۱۳۱ این قانون، حکم انحلال شخص حقوقی از طریق مرجع تصفیه، اجرا می شود و ماده ۴۶-۱۳۱ نحوه نظارت قضائی بر شخص حقوقی را بیان می کند و مواد بعدی راجع به نحوه محروم کردن از دعوت عمومی به سرمایه گذاری و ممنوعیت از انجام فعالیت های حرفه ای یا اجتماعی سخن می گوید.

7. انحلال شخص حقوقی با متوقف نمودن آن از فعالیت، تفاوت دارد. انحلال شخص حقوقی شبیه اعدام شخص حقیقی است یعنی همان گونه که وجود واقعی شخص حقیقی، معدوم می شود وجود قانونی و اعتباری شخص حقوقی از بین می رود.
انحلال شخص حقوقی آثاری دارد از جمله این که اموال آن تصفیه می شود و مرتکبان جرم از تأسیس و اداره شرکتی شبیه شرکت منحل شده، محروم می شوند که مناسب بود قانونگذار ما نیز این آثار را بیان کند.
اگر مدیران شرکت منحل شده بتوانند شرکت دیگری مشابه آن را تأسیس کنند اثری بر انحلال شرکت، مترتب نخواهد شد و از این روی بهتر است دادگاه ضمن مجازات مدیران شرکت، حکم به چنین ممنوعیتی نیز بدهد.
قانون اقدامات تأمینی مصوب ۱۳۳۹ به موجب این قانون منسوخ گردیده است و در آن قانون هم مقررات مشابهی برای انحلال شرکت و مجازات های دیگر پیش بینی شده است. در مورد امکان اعمال مجازات های تکمیلی برای اشخاص حقوقی تردید وجود دارد و احتمال عدم امکان ان، قوی تر می نماید.
در قوانین خارجی معمولا جزای نقدی و مصادره اموال، مجازات اصلی است و اقداماتی همچون تعطیلی محل یا انحلال شخص حقوقی، اقدام تأمینی محسوب می شود.
8. ممنوعیت از فعالیت در صورتی است که شخصیت شخص حقوقی باقی باشد و این ممنوعیت نباید لطمه ای به اشخاص دیگر وارد کند. به عنوان مثال اجاره بهای محلی که شرکت در آن فعالیت میکند به موجر پرداخت می شود هر چند ممنوعیت از فعالیت مستلزم تغییر مدیران با تخلیه محل و نظایر اینها باشد. فعالیت هایی که حکم به ممنوعیت آنها داده می شود معمولا مرتبط با جرم ارتکابی هستند و از این جهت شبیه اقدامات تأمینی می باشد هرچند قانونگذار، آنها را مجازات دانسته است.

برای کسب اطلاعات کامل و جامع کلیک کنید.

 

تفسیر ماده 1 قانون مجازات اسلامی:

تفسیر ماده 1 قانون مجازات اسلامی : قانون مجازات اسلامی مشتمل بر جرایم و مجازاتهای حدود ، قصاص ، دیات و تعزیرات ، اقدامات تأمینی و تربیتی ، شرایط و موانع مسئولیت کیفری و قواعد حاکم بر آنها است.

تفسیرماه 1قاون مجازات اسلامی

تفسیر ماده 1 قانون مجازات اسلامی

1. ماده ۱ ق.م.ا ۱۳۷۰ مقرر میداشت: « قانون مجازات اسلامی راجع است به تعیین انواع جرایم و مجازات و اقدامات تأمینی و تربیتی که در باره مجرم اعمال می شود ».

۲. ماده یک ق.م.ع ۵۲ مقرر میداشت: « قانون مجازات راجع است به تعیین انواع جرایم و مجازات ها و اقدامات تأمینی و تربیتی که در باره مجرم اعمال می شود ».

۳. ق.م.ا که یک قانون ماهوی است حاوی عمده قواعد عمومی جرم ، مجازات و مجرم می باشد و اقسام جرایم و مجازات های آنها را نیز تعیین می کند اما در برخی موارد به بیان قواعد شکلی نیز پرداخته است مانند نحوه تعلیق مجازات ، عفو مشروط ، اجرای مجازات شلاق ، سنگسار و… .

۴. اولین قانون مجازات ایران، در سال ۱۳۰۴ با نام قانون مجازات عمومی و طی ۲۷۹ ماده به تصویب رسید و اصلاحات فراوانی را به خود دید تا این که در تاریخ 1377/2/27 منسوخ اعلام شد.

مهم ترین قوانین مجازات اسلامی که پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ به تصویب رسید عبارتند از : قانون راجع به مجازات اسلامی مشتمل بر ۴۱ ماده در تاریخ 1361/7/21 قانون حدود و قصاص و مقررات آن مشتمل بر ۲۱۸ ماده در تاریخ 1361/6/3 ، قانون مجازات اسلامی (دیات) مشتمل بر ۲۱۱ ماده درتاریخ 1361/9/24 ، قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مشتمل بر ۱۵۹ ماده در تاریخ 1362/5/18 و قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰ که مشتمل بر کلیات ، حدود ، قصاص و دیات بود و قانون مجازات اسلامی سال ۱۳۷۵ که اختصاص به تعزیرات دارد.

قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ جایگزین قانون مجازات اسلامی سابق می باشد. قانون جدید مشتمل بر ۷۲۸ ماده و دارای مباحث کلیات ، حدود ، قصاص و دیات می باشد. مبحث تعزیرات در قانون جداگانه ای آمده است. در حال حاضر چهار کتاب ازکتاب های قانون مجازات اسلامی موقتی بوده و یک کتاب دائمی است.

۵. قانون مجازات سال ۱۳۷۰ از اقدامات تأمینی و تربیتی ، فقط نام برده بود اما مصداق و موردی برای آن یافت نمی شد اما در قانون فعلی اقدامات تأمینی و تربیتی برای اطفال و نوجوانان پیش بینی شده است.

۶. ماده يك در حقيقت محتواي قانون مجازات اسلامي را بيان مي كند و از اين جهت كامل تر از قانون قبلي است زيرا علاوه بر جرايم و مجازات ها كه در قانون مجازات بيان شده است به شرايط و موانع و مسئوليت كيفري نيز اشاره دارد . قانون جديد انواع مجازات ها را نيز بيان كرده است كه به مجازات هاي بازدارنده اشاره ندارند.

۷. قانون دارای دو معنا میباشد :

  • معنای عام : آنچه مورد استناد قضات قرار می گیرد.
  • معنای خاص : مقرراتی که با تشریفات مذکور در قانون اساسی به تصویب مجلس شورای اسلامی می رسد.

۸. در ماده ۸۸ اقدامات تأمینی و تربیتی راجع به اطفال و نوجوانان بیان شده است اما تعریفی از اقدامات تأمینی و تربیتی ارائه نشده است.

۹. از جمع ماده یک و دو ق.م.ا چنین استنباط می شود که قانون گذار فعل یا ترک فعلی را با شرایط لازم ، جرم انگاری می کند و سپس برای آن مجازات تعیین می نماید.

۱۰. حقوقدانان تعاریف متفاوتی از حقوق جزای عرفی ارائه نموده اند. « حقوق جزا قواعد مربوط به اجرای مجازات است. » (علی آبادی، حقوق جنایی، ج ۱، ص ۱) و « مجموعه قواعد نحوه مجازات اشخاص از طرف دولت است. » (کاتوزیان، کلیات حقوق، ج اول، ج ۱، ص ۲۷۶ برای دیدن سایر تعاریف ر.ک: زراعت، ش.ق.م. کلیات،ص ۲۳).

۱۱. حقوق جزای اسلامی معنایی وسیع تر از حقوق جزای عرفی دارد. زیرا در حقوق جزای اسلامی ، گناهان ممنوعه شرعی نیز در زمره جرایم محسوب میشوند .(زراعت، ش.ق.م.)، کلیات، ص ۲۴ و برای دیدن تعریف حقوق جزای اسلامی ر.ک: دکتر فیض، مقارنه و تطبيق در حقوق جزای عمومی اسلام، ج ۱، ص ۵۶).

۱۲. چند ویژگی بارز که می توان برای قانون جدید برشمرد عبارت است از: دارای متنی روان و ادبی است؛ مشکلات اجرایی قانون قبلی را برطرف کرده است؛فصلی را به ادله اثبات جرایم اختصاص داده است؛ قواعد عرفی و منطقی پررنگ تر شده است؛ مقررات عمومی حدود، قصاص و دیات نیز به صورت قاعده درآمده و درابتدای هر کتاب بیان شده است. اصلاحات فراوانی صورت گرفته است که در مقدمه بیان شد.

تماس